Điều gì khiến Canada tự tin thương chiến với Mỹ?
27/08/2026
Điều gì khiến Canada tự tin thương chiến với Mỹ?
Dù quy mô kinh tế nhỏ hơn 13 lần, Canada vẫn tự tin áp thuế đáp trả Mỹ nhờ sự đồng thuận trong nước và đòn bẩy từ kỳ bầu cử giữa kỳ của Washington.
Ngày 25/8, Canada công bố danh sách khoảng 700 sản phẩm của Mỹ sẽ chịu thuế nhập khẩu mới lên đến 50%, từ ngày 8/9. Chính sách nhằm đáp trả thuế 50% mà Mỹ áp lên 20 tỷ USD hàng hóa nước này tuần trước, sau khi đàm phán đổ vỡ.
Canada và Mỹ sở hữu một trong những mối quan hệ thương mại lớn nhất thế giới, với chuỗi cung ứng liên kết sâu rộng trong các ngành ôtô, năng lượng, nông nghiệp và sản xuất. Vì vậy, căng thẳng hương mại kéo dài có thể gây tổn thất cho doanh nghiệp và người lao động ở cả hai bên.
Về lý thuyết, doanh nghiệp Canada chịu thiệt hại nặng hơn do ba phần tư kim ngạch xuất khẩu của nước này là sang Mỹ, chiếm gần 25% GDP. Mức độ phụ thuộc đó lớn hơn nhiều so với chiều ngược lại. "Rất khó để né những mức thuế này", Dan Kelly, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp độc lập Canada (CFIB) nói.
Theo ông Kelly, 40% doanh nghiệp nhỏ xuất khẩu sang Mỹ sẽ bị ảnh hưởng bởi các mức thuế mới. Khảo sát gần đây với hơn 100.000 thành viên CFIB cũng đưa ra dự báo không mấy sáng sủa. "Một phần ba số doanh nghiệp khảo sát dự kiến doanh thu giảm từ 50% trở lên, thậm chí không ít đơn vị lo ngại thị trường Mỹ sẽ biến mất", ông cho biết.
Quy mô kinh tế của Mỹ vượt xa nước láng giềng nên các biện pháp đáp trả của Canada khó gây tác động lớn. Theo World Bank, GDP danh nghĩa năm 2025 của Mỹ là 30.770 tỷ USD, gấp hơn 13 lần Canada (2.320 tỷ USD), bất cân xứng hơn nhiều so với cuộc so kè Mỹ - Trung Quốc.
"Mỹ sẽ luôn lớn hơn, giàu và mạnh hơn nhiều Canada", Tổng thống Donald Trump viết trên Truth Social hôm 24/8. Ông cảnh báo nước láng giềng cần "vào khuôn phép" nếu không sẽ gánh hậu quả tệ hơn.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng Canada có khả năng chịu đựng tốt hơn, trong khi áp lực chính trị nội bộ có thể buộc Tổng thống Trump phải thay đổi lập trường. Politico cho biết các cuộc thăm dò cho thấy người Canada, bất kể khuynh hướng chính trị, đều sẵn sàng chấp nhận thiệt hại để đối đầu với Nhà Trắng.
Tuần trước, quyết định rút khỏi đàm phán của Thủ tướng Mark Carney được hoan nghênh rộng rãi. Theo khảo sát của Leger, hơn một nửa người Canada được hỏi ủng hộ Ottawa có lập trường cứng rắn với Washington.
Ông Carney cho rằng thái độ của Mỹ trên bàn đàm phán là coi Canada như "công ty con", điều hoàn toàn không thể chấp nhận. Theo ông, Canada "hiện vững vàng hơn so với thời điểm đối tác láng giềng khơi mào căng thẳng thương mại".
Thủ tướng Canada dẫn chứng kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường thay thế đều tăng, trong khi tốc độ tạo việc làm trong nước cũng vượt xa nền kinh tế số một thế giới. "Đất nước chúng tôi đang mạnh dần lên, giảm bớt sự lệ thuộc và đây mới chỉ là khởi đầu', ông tuyên bố.
Thủ hiến các tỉnh cũng ủng hộ việc rút khỏi đàm phán thương mại với quốc gia láng giềng. Trước đó, chính quyền các bang đã áp lệnh hạn chế khiến lượng rượu Mỹ xuất sang Canada giảm hơn 70%.
Thủ hiến Ontario Doug Ford cho rằng ông Trump đã đánh giá thấp mức độ sẵn sàng chịu đựng tổn thất kinh tế của người Canada. "Chúng tôi sẽ chơi tới cùng. Mọi người đều sẵn sàng cho một cuộc chiến kinh tế. Họ biết mình sẽ phải hy sinh", ông nói.
Ông Ford cho biết sẵn sàng phương án đáp trả, nếu tranh chấp tiếp tục leo thang, bao gồm ngừng cung cấp điện và khoáng sản chiến lược. "Ontario cấp điện cho 1,5 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ. Mọi phương án đều được đặt lên bàn tính toán. Tôi sẽ làm bất cứ điều gì cần thiết", ông nói.
Mỹ coi trọng nguồn cung khoáng sản chiến lược trong mục tiêu thoát phụ thuộc Trung Quốc. Trong giai đoạn tranh chấp trước đây, Ontario từng áp phụ phí 25% với điện xuất khẩu sang Michigan, Minnesota và New York. Ông Trump khi đó từng dọa tăng gấp đôi thuế thép và nhôm Canada, trước khi cả hai cùng xuống thang.
Trong khi đó, tình hình tại Mỹ hoàn toàn ngược lại. Nhiều đảng viên Cộng hòa cũng phản đối chương trình nghị sự thương mại của Tổng thống Trump, đặc biệt là thuế quan nhằm vào Canada. Khác với Thủ tướng Canada, Tổng thống Mỹ sẽ phải đối mặt với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
Ông Thom Tillis, Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa tại bang North Carolina bất bình. "Chúng ta còn 71 ngày đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ và hiện không có thông điệp tích cực nào để thuyết phục các vùng nông nghiệp", ông nêu hôm 24/8.
Vì vậy, khi Mỹ và Canada bước vào thương chiến dài hạn, nhiều khả năng kết quả sẽ được quyết định bởi mức độ chịu đựng tổn thất của mỗi chính phủ, lần lượt là sức ép kinh tế tại Ottawa và Washington là sức ép chính trị, theo các chuyên gia.
"Tôi nghĩ ở thời điểm hiện tại, Mỹ có nhiều thứ để mất hơn bởi chúng ta có cuộc bầu cử vào tháng 11, trong khi kinh tế và thuế quan vốn đã là những vấn đề nóng", một cựu quan chức Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) bình luận.
Người Mỹ vốn không mấy thiện cảm với thuế quan. Họ có xu hướng phản ứng mạnh hơn nhiều trước bất kỳ dấu hiệu tăng chi phí hay tác động tiêu cực nào đến kinh tế so với người Canada. Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Susan Collins tại bang Maine, nói thuế mới áp là "sai lầm, làm tăng chi phí với các gia đình". Ngoài ra, nhiều ngành kinh tế tại Maine phụ thuộc vào các cơ sở chế biến của quốc gia láng giềng.
Chuyên gia dự báo triển vọng đạt một thỏa thuận cùng có lợi có thể mất nhiều tháng trước khi hai bên sẵn sàng nối lại đàm phán. Ngay cả khi một bên xuống thang trước, vẫn cần nhiều tuần hoặc hơn để giải quyết những vấn đề gai góc dẫn đến rạn nứt trong mối quan hệ hai quốc gia, theo một cựu nhà đàm phán.
Do không bên nào muốn bị coi là nhượng bộ, mọi thỏa thuận mới sẽ phải có những thay đổi đáng kể so với phương án đàm phán vừa đổ vỡ. "Đây không phải chuyện có thể đảo ngược ngay lập tức. Bạn có thể lùi khỏi mép vực, nhưng phải có cách nào đó để tránh mất mặt", vị này nói.
Phiên An (theo Politico, Reuters, AP)
Nguồn từ: Vnexpress.net